پتوز یا افتادگی پلک فوقانی زمانی رخ می دهد که لبه پلک بالا پایین تر از موقعیت طبیعی قرار بگیرد. این مشکل ممکن است فقط یک چشم یا هر دو چشم را درگیر کند و از یک تغییر ظاهری خفیف تا پوشاندن مردمک و محدود شدن دید شدت داشته باشد. تفاوت پتوز یک طرفه و دو طرفه فقط در تعداد پلک های درگیر نیست؛ علت زمینه ای، نحوه بررسی و برنامه درمان نیز ممکن است متفاوت باشد.
تفاوت پتوز یک طرفه و دو طرفه چیست؟
در پتوز یک طرفه، تنها پلک یک چشم افتادگی دارد و عدم تقارن صورت معمولا بیشتر جلب توجه می کند. در پتوز دو طرفه، هر دو پلک افتاده اند، اما شدت افتادگی لزوما برابر نیست. بعضی افراد برای بهتر دیدن، ابروهای خود را بالا می برند یا چانه را به سمت بالا می گیرند.
| ویژگی | پتوز یک طرفه | پتوز دو طرفه |
|---|---|---|
| محل درگیری | پلک بالای یک چشم | پلک بالای هر دو چشم |
| ظاهر شایع | اختلاف ارتفاع دو پلک | افتادگی متقارن یا نامتقارن |
| علت های مطرح | اختلال مادرزادی، آسیب موضعی، مشکلات عصبی یا تغییرات تاندون پلک | تغییرات وابسته به سن، مشکلات مادرزادی یا بیماری های عضلانی و عصبی |
| نکته درمانی | اصلاح ارتفاع پلک و هماهنگی با چشم مقابل | تنظیم ارتفاع و تقارن هر دو پلک |
یک طرفه یا دو طرفه بودن به تنهایی علت یا خطرناک بودن پتوز را مشخص نمی کند. زمان شروع، سرعت پیشرفت و علائم همراه اهمیت بیشتری دارند.
مقالات دکتر در مورد پتوز:
جراحی پتوز در تهران و هزینه آن 1405 توسط دکتر محمدخانی
جراحی پتوز یک طرفه و دو طرفه توسط دکتر مهدی محمدخانی
دکتر مهدی محمدخانی، جراح و متخصص چشم، جراحی پتوز یک طرفه و دو طرفه را به صورت تخصصی در تهران انجام می دهند. روش های مورد استفاده شامل مولرکتومی از سطح داخلی پلک و بدون برش پوستی، جلو آوردن اتصال عضله بالا برنده پلک (ELA) و کوتاه کردن عضله بالا برنده پلک است. روش مناسب پس از معاینه و بر اساس علت و شدت افتادگی و عملکرد عضله پلک انتخاب می شود.
برای دریافت مشاوره و تعیین وقت معاینه در مطب ایشان، با شماره ۰۲۱۲۶۸۰۶۹۳۵ تماس بگیرید.
آدرس مطب: تهران، زعفرانیه، بلوار آصف، روبه روی شیرینی الهیه ۳۳، پلاک ۲۰
علت های مشترک پتوز یک طرفه و دو طرفه
بعضی علت های افتادگی پلک در هر دو نوع دیده می شوند:
- ضعف مادرزادی عضله پلک: عضله بالا برنده پلک از زمان تولد به خوبی رشد نکرده است.
- افزایش سن: با گذشت زمان، اتصال عضله بالا برنده پلک کشیده یا ضعیف می شود.
- میاستنی گراویس: بیماری ای که باعث ضعف عضلات می شود و ممکن است افتادگی یک یا هر دو پلک را ایجاد کند. شدت افتادگی معمولا با خستگی تغییر می کند.
- ضربه، جراحی چشم یا تزریق بوتاکس: بسته به محل و میزان تاثیر، ممکن است یک یا هر دو پلک دچار افتادگی شوند.
علت هایی که بیشتر باعث پتوز یک طرفه می شوند
وقتی فقط یک پلک افتاده است، مشکلات موضعی یا آسیب عصب همان چشم بیشتر مطرح می شوند:
- اختلال عصب سوم مغزی: ممکن است همراه با دوبینی، محدودیت حرکت چشم یا تغییر اندازه مردمک باشد.
- سندرم هورنر: اختلال در مسیر عصبی صورت که معمولا افتادگی خفیف پلک و کوچک تر شدن مردمک همان چشم را ایجاد می کند.
- توده، تورم یا جای زخم در یک پلک: می تواند با سنگین کردن پلک یا محدود کردن حرکت آن باعث افتادگی شود.
علت هایی که بیشتر باعث پتوز دو طرفه می شوند
وقتی هر دو پلک افتاده اند، علاوه بر علت های مشترک، بعضی بیماری های عضلانی بیشتر مورد توجه قرار می گیرند:
- بیماری های عضلات حرکت دهنده چشم: ممکن است به تدریج باعث افتادگی هر دو پلک و محدود شدن حرکت چشم ها شوند.
- بعضی بیماری های ارثی عضلات: می توانند عضلات هر دو پلک را ضعیف کنند و گاهی با علائمی مانند مشکل بلع همراه باشند.
افتادگی دو طرفه به تنهایی نشانه بیماری جدی نیست و می تواند ناشی از تغییرات معمول افزایش سن باشد. تشخیص علت به زمان شروع، معاینه و علائم همراه بستگی دارد. افتادگی ناگهانی، به ویژه همراه با سردرد شدید، دوبینی یا تغییر اندازه مردمک، نیاز به بررسی فوری دارد.
درمان پتوز یک طرفه و دو طرفه
انتخاب درمان بیشتر به علت افتادگی، شدت آن، قدرت عضله پلک و سلامت سطح چشم بستگی دارد تا تعداد چشم های درگیر.
۱. درمان علت زمینه ای
در پتوز ناشی از میاستنی، التهاب یا بعضی اختلالات عصبی، درمان بیماری اصلی در اولویت است. افتادگی خفیف و پایدار که دید را مختل نمی کند ممکن است فقط به پیگیری نیاز داشته باشد. افتادگی پس از بوتاکس نیز اغلب با گذشت زمان بهتر می شود.
۲. قطره های دارویی
بعضی قطره های تجویزی، مانند اکسی متازولین چشمی در برخی کشورها، می توانند در گروهی از بزرگسالان مبتلا به پتوز اکتسابی، پلک را به طور موقت کمی بالا ببرند. این داروها برای همه علت ها مناسب نیستند و جایگزین بررسی علت افتادگی یا جراحی در موارد لازم نمی شوند.
۳. جراحی پتوز
روش جراحی بر اساس عملکرد عضله و معاینه انتخاب می شود:
- ترمیم یا جلو آوردن اتصال تاندونی عضله (ELA): معمولا برای پتوز ناشی از تغییرات وابسته به سن مناسب است.
- کوتاه کردن عضله بالا برنده پلک: در برخی بیماران با قدرت عضلانی کافی انجام می شود.
- جراحی از سطح داخلی پلک (MMCR یا مولرکتومی): برای موارد منتخب، با توجه به میزان افتادگی و پاسخ معاینه کاربرد دارد.
- اتصال پلک به عضله پیشانی: در ضعف شدید عضله بالا برنده، به ویژه برخی موارد مادرزادی، استفاده می شود.
در پتوز یک طرفه، بالا بردن پلک ممکن است افتادگی پنهان چشم مقابل را آشکار کند؛ بنابراین هر دو چشم باید پیش از جراحی بررسی شوند. در پتوز دو طرفه نیز هدف، بهبود دید و ایجاد تقارن مناسب است، هرچند تقارن کامل تضمین نمی شود.
بلفاروپلاستی یا برداشتن پوست اضافه به تنهایی همیشه پتوز واقعی را اصلاح نمی کند؛ گاهی هر دو عمل لازم هستند.
پژوهش ها در درمان پتوز
در زیر سه پژوهش شامل درمان دارویی و جراحی برای پتوز یک طرفه و دو طرفه آورده شده است لینک منبع رو هم آورده ایم.
پژوهش در درمان دارویی پتوز
بر اساس تحلیل سال ۲۰۲۰ در JAMA Ophthalmology، قطره اکسیمتازولین ۰٫۱٪ در مقایسه با دارونما توانست ارتفاع پلک و پتوز را بهبود دهد. در روز چهاردهم، افزایش ارتفاع پلک حدود ۱٫۱۶ میلیمتر بود که نسبت به گروه کنترل، اثر خالصی حدود ۰٫۶۷ میلیمتر داشت.
قطره اکسیمتازولین ۰٫۱٪ میتواند در برخی بیماران مبتلا به پتوز اکتسابی مفید باشد، اما میزان درمان پتوز محدود و موقتی است و جایگزین درمان دائمی محسوب نمی شود. همچنین نتایج مطالعه به پتوز مادرزادی، میاستنی، سندرم هورنر و پتوز مکانیکی قابل تعمیم نیست.
پژوهش در درمان پتوز یک طرفه
در یک مطالعه در سال ۲۰۲۴، دو روش جراحی برای درمان پتوز یک طرفه در ۳۲ بیمار بررسی شد. هر دو روش توانستند افتادگی پلک و پتوز را کاهش دهند و ارتفاع پلک را به چشم سالم نزدیک کنند.
با این حال، در روش MMCR (مولرکتومی) شکل لبه پلک یکنواخت تر بود، در حالی که در روش ELA (عمل لواتور پلک) بالا رفتن پلک در نزدیکی گوشه های چشم کمتر دیده شد.
این مطالعه برتری قطعی یک روش را ثابت نمی کند، اما نشان می دهد که موفقیت جراحی پتوز فقط به بالا رفتن پلک محدود نمی شود؛ بلکه شکل لبه پلک و هماهنگی آن با چشم مقابل نیز اهمیت زیادی دارد.
پژوهش در درمان پتوز دو طرفه
نتایج مطالعات پتوز یکطرفه را نمیتوان مستقیماً به پتوز دوطرفه تعمیم داد. در پتوز دوطرفه، شدت افتادگی و قدرت عضله هر چشم باید جداگانه بررسی شود؛ بنابراین ممکن است هر دو چشم به مقدار یکسانی از اصلاح نیاز نداشته باشند.
همچنین به دلیل ارتباط عملکردی دو پلک، اصلاح یک پلک ممکن است روی وضعیت پلک دیگر تأثیر بگذارد. بنابراین برنامهریزی جراحی در پتوز دوطرفه نیاز به بررسی دقیق هر دو چشم دارد.
در مورد قطره نیز هنوز شواهد کافی برای اینکه اثربخشی آن در پتوز یکطرفه یا دوطرفه بیشتر باشد وجود ندارد.
منبع: از دو منبع بالا
نتیجه درمان و مراقبت ها
جراحی معمولا ارتفاع پلک و میدان دید را بهبود می دهد، اما ممکن است با خشکی چشم، بسته نشدن کامل پلک، عدم تقارن، اصلاح کمتر یا بیشتر از حد لازم و نیاز به جراحی مجدد همراه باشد. مصرف دارو و اشک مصنوعی طبق دستور، پرهیز از مالش چشم و مراجعه برای پیگیری اهمیت دارد. درد شدید یا کاهش بینایی پس از عمل نیازمند بررسی فوری است.
تمرین چشم، ماساژ و کرم ها درمان اثبات شده ای برای پتوز واقعی نیستند. تعیین علت توسط چشم پزشک، ترجیحا متخصص جراحی پلاستیک و ترمیمی چشم، پایه انتخاب درمان مناسب است.
دیگر سوالات در مورد پتوز و درمان آن
درمان پتوز یک طرفه سخت تر است یا دو طرفه؟
سختی درمان بیشتر به علت افتادگی و قدرت عضله پلک بستگی دارد. در پتوز یک طرفه، هماهنگ کردن پلک با چشم مقابل ممکن است چالش بیشتری داشته باشد.
قطره های چشمی برای درمان کدام نوع پتوز موثر هستند؟
بعضی قطره های تجویزی، مانند اکسی متازولین چشمی، در برخی موارد پتوز اکتسابی اثر موقت دارند. موثر بودن آنها به علت افتادگی بستگی دارد، نه یک طرفه یا دو طرفه بودن آن.
روش جراحی پتوز یک طرفه و دو طرفه چه تفاوتی دارد؟
اصول جراحی مشابه است و روش بر اساس شدت افتادگی و قدرت عضله انتخاب می شود. تفاوت اصلی در تعداد پلک های تحت درمان و تنظیم ارتفاع و تقارن آنهاست.
در پتوز یک طرفه، آیا فقط همان چشم جراحی می شود؟
اغلب فقط پلک درگیر جراحی می شود. با این حال، اگر افتادگی پنهان در چشم مقابل وجود داشته باشد یا برای تقارن بهتر لازم باشد، پزشک ممکن است جراحی هر دو پلک را پیشنهاد کند.
آیا پس از جراحی، دو پلک کاملا متقارن می شوند؟
هدف جراحی ایجاد تقارن مناسب است، اما تقارن کامل تضمین نمی شود. گاهی اختلاف جزئی باقی می ماند یا به جراحی اصلاحی نیاز است.
عوارض احتمالی جراحی پتوز چیست؟
کبودی و تورم موقت، خشکی چشم، بسته نشدن کامل پلک، عدم تقارن و اصلاح کمتر یا بیشتر از حد لازم از عوارض احتمالی هستند. درد شدید یا کاهش بینایی پس از عمل نیاز به بررسی فوری دارد.
آیا نتیجه جراحی پتوز دائمی است؟
نتیجه معمولا ماندگار است، اما افزایش سن یا پیشرفت بیماری زمینه ای ممکن است باعث بازگشت افتادگی شود. برخی افراد به جراحی مجدد نیاز پیدا می کنند.
آیا پتوز بدون جراحی درمان می شود؟
گاهی درمان بیماری زمینه ای یا برطرف شدن اثر بوتاکس باعث بهبود می شود. قطره های تجویزی نیز در موارد منتخب کمک کننده هستند، اما افتادگی ناشی از مشکلات ساختاری پلک اغلب برای اصلاح به جراحی نیاز دارد.
