شالازیون یک برجستگی سفت و بی درد روی پلک است که به مرور زمان رشد می کند. بیشتر افراد اول فکر می کنند گل مژه است، اما شالازیون ماهیتی متفاوت دارد. در پلک ها غده هایی به نام غده های میبومین وجود دارند که لایه چربی اشک را تولید می کنند. وقتی مجرای یکی از این غده ها بسته شود، چربی داخل بافت پلک نشت می کند و بدن به آن واکنش التهابی نشان می دهد. نتیجه این واکنش، یک توده کوچک و سفت است.
شالازیون هم در پلک بالا دیده می شود و هم در پلک پایین. چون پلک بالا غده های بیشتری دارد، شالازیون در آن شایع تر است. این مشکل خطرناک نیست، اما می تواند ماه ها باقی بماند و ظاهر چشم را تغییر دهد.
علائم شالازیون
- برجستگی گرد و سفت روی پلک که با لمس متحرک است
- رشد آهسته در طی چند هفته
- قرمزی و تورم خفیف در شروع کار
- درد کم یا بدون درد (درد بیشتر در مرحله اولیه یا هنگام عفونی شدن است)
- تاری دید در صورتی که توده بزرگ باشد و روی قرنیه فشار بیاورد
- سنگینی پلک و حس جسم خارجی در چشم
- ریزش مژه در محل توده
علت ایجاد شالازیون چیست؟
علت اصلی، انسداد مجرای غده میبومین است. ترشحات چربی که باید به سطح چشم برسند، پشت مجرای بسته می مانند و در نهایت به بافت اطراف نفوذ می کنند. بدن برای محافظت از خود دور این چربی یک بافت التهابی (گرانولوم) می سازد و همین بافت، توده سفت را شکل می دهد.
انسداد غده ها چند دلیل دارد: غلیظ شدن ترشحات چربی، التهاب لبه پلک، پوست چرب و خشکی چشم.
تفاوت شالازیون با گل مژه
| ویژگی | شالازیون | گل مژه |
|---|---|---|
| ماهیت | التهاب مزمن غده میبومین | عفونت حاد باکتریایی |
| درد | کم یا بدون درد | دردناک و حساس |
| محل | داخل بدنه پلک، دور از لبه | نزدیک ریشه مژه، روی لبه پلک |
| شروع | آهسته و تدریجی | سریع، در طی 1 تا 2 روز |
| وجود چرک | ندارد | سر زرد چرکی دارد |
| مدت ماندگاری | هفته ها تا ماه ها | چند روز تا 1 هفته |
یک نکته مهم این است که گل مژه می تواند بعد از چند هفته به شالازیون تبدیل شود.
عوامل خطر و افراد در معرض ابتلا
- بلفاریت (التهاب مزمن لبه پلک)
- روزاسه و درماتیت سبوره
- دیابت
- چربی خون بالا
- سابقه شالازیون قبلی
- استفاده از لنز و رعایت نکردن بهداشت آن
- آرایش چشم و نشستن بقایای آن روی لبه پلک
- مالش مکرر چشم
- استرس و تغییرات هورمونی
- بزرگسالان 30 تا 50 ساله
درمان های خانگی شالازیون
درمان خانگی اولین قدم است و برای شالازیون های کوچک جواب می دهد.
- کمپرس گرم: یک پارچه تمیز را در آب گرم (نه داغ) بزنید و 10 تا 15 دقیقه روی پلک قرار دهید. این کار را 3 تا 4 بار در روز انجام دهید. گرما چربی غلیظ شده را نرم می کند و به تخلیه آن کمک می کند.
- ماساژ ملایم: بعد از کمپرس، با نوک انگشت تمیز به آرامی از سمت توده به سمت لبه پلک ماساژ دهید.
- شست و شوی لبه پلک: با شامپو بچه رقیق شده یا محلول های مخصوص بهداشت پلک، لبه پلک را روزانه تمیز کنید.
- پرهیز از آرایش و لنز تا زمان بهبود
برای ارزیابی اثر این روش ها 4 تا 6 هفته زمان لازم است. فشار دادن توده با دست ممنوع است.
درمان های پزشکی (دارویی)
- تزریق کورتون: تزریق استروئید (تریامسینولون) داخل توده، التهاب را کم می کند و توده را کوچک می کند. این روش برای شالازیون هایی که با درمان خانگی بهتر نشده اند، گزینه رایجی است. در برخی موارد تزریق دوم لازم می شود.
- پمادها و قطره های آنتی بیوتیک: این داروها فقط وقتی تجویز می شوند که عفونت ثانویه یا بلفاریت همراه باشد، نه برای خود شالازیون.
- درمان بلفاریت و روزاسه: برای افرادی که شالازیون تکرارشونده دارند، کنترل بیماری زمینه ای اهمیت زیادی دارد. پزشک در برخی موارد آنتی بیوتیک خوراکی با دوز پایین مثل داکسی سایکلین یا مکمل امگا 3 تجویز می کند.
جراحی شالازیون: چه زمانی لازم است؟
جراحی در این شرایط انجام می شود:
- توده بعد از 1 تا 2 ماه درمان خانگی کوچک نشده است
- توده بزرگ است و دید را مختل می کند
- تزریق کورتون جواب نداده است
- ظاهر پلک به شدت تغییر کرده است
روش کار: جراحی با بی حسی موضعی و در مطب یا اتاق عمل کوچک انجام می شود. پزشک برش کوچکی ایجاد می کند، محتویات توده را تخلیه می کند (کورتاژ) و جدار آن را برمی دارد. جراحی حدود 15 تا 20 دقیقه طول می کشد.
اگر توده رو به داخل پلک باشد، برش از سمت داخل پلک زده می شود و جای زخم نمی ماند. اگر رو به پوست باشد، برش از سمت پوست انجام می شود.
تفاوت شالازیون پلک بالا و پایین (تفاوت درمان و راهکار درمانی)
اصول درمان در هر دو پلک یکسان است، اما چند تفاوت وجود دارد:
- پلک بالا: غده های میبومین بیشتری دارد، پس شیوع بالاتری دارد. چون پلک بالا روی قرنیه قرار می گیرد، توده بزرگ در این ناحیه راحت تر باعث تاری دید و آستیگماتیسم می شود. به همین دلیل درمان زودتر پیگیری می شود.
- پلک پایین: شیوع کمتری دارد و تاثیر کمتری بر دید دارد. اگر توده به سمت پوست برآمده باشد، برش از سمت پوست انجام می شود. در پلک پایین باید مراقب جای زخم و برگشتن پلک به بیرون بود، پس تکنیک جراحی دقیق تر انتخاب می شود.
- تزریق کورتون: در هر دو پلک امکان پذیر است، اما در پلک پایین ممکن است رنگ پوست تغییر کند، چون پوست این ناحیه نازک تر است.
مراقبت پس از درمان
- ادامه کمپرس گرم طبق دستور پزشک
- استفاده از پماد یا قطره تجویزی تا پایان دوره
- پرهیز از آرایش چشم و لنز تا بهبود کامل
- دست نزدن به محل درمان
- مراجعه برای کنترل طبق زمان تعیین شده
بعد از جراحی کبودی و تورم خفیف طبیعی است و طی چند روز برطرف می شود. بعد از تزریق نیز تا چند روز تورم یا قرمزی خفیف دیده می شود.
مقالات دکتر محمدخانی:
جراح پلاستیک چشم دکتر محمدخانی در تهران
پیشگیری از شالازیون
- شست و شوی روزانه لبه پلک
- برداشتن کامل آرایش چشم قبل از خواب
- تعویض لوازم آرایش چشم هر 3 تا 6 ماه
- رعایت بهداشت لنز
- خودداری از مالیدن چشم ها با دست کثیف
- درمان بلفاریت، روزاسه و چشم خشک
- کنترل قند و چربی خون
- کمپرس گرم پیشگیرانه برای افرادی که سابقه تکرار دارند
چه زمانی باید به چشم پزشک مراجعه کرد؟
- توده بیش از 4 تا 6 هفته با درمان خانگی بهتر نشده است
- دید تار شده است
- توده سریع رشد می کند یا بزرگ است
- قرمزی و تورم کل پلک یا صورت گسترش یافته است
- تب یا درد شدید دارید
- شالازیون پشت سر هم عود می کند
- ریزش مژه در محل توده دیده می شود
- توده بعد از درمان در همان جای قبلی برمی گردد
نکته مهم: شالازیون تکراری در یک نقطه ثابت در سنین بالا باید بررسی شود، چون در موارد نادر، تومور پلک (مثل کارسینوم غده سباسه) می تواند شبیه شالازیون باشد. پزشک در این شرایط نمونه برداری انجام می دهد.
شالازیون در کودکان
شالازیون در کودکان هم دیده می شود، به خصوص در کودکانی که بلفاریت دارند. درمان از کمپرس گرم و بهداشت پلک شروع می شود. بسیاری از موارد کودکان با همین روش بهبود می یابند.
اگر توده بزرگ باشد و روی قرنیه فشار بیاورد، خطر تنبلی چشم (آمبلیوپی) وجود دارد. در این حالت درمان باید سریع تر انجام شود. چون کودک همکاری لازم برای جراحی با بی حسی موضعی را ندارد، جراحی با بیهوشی عمومی انجام می شود.
مقالات دکتر محمدخانی:
پاسخ دکتر محمدخانی به عارضه های بعد از بلفاروپلاستی
عوارض
- عفونت ثانویه و تبدیل به سلولیت پلک
- تاری دید و آستیگماتیسم به دلیل فشار روی قرنیه
- عود در همان محل یا محل دیگر
- ریزش دائمی مژه و تغییر در لبه پلک
- تغییر رنگ پوست بعد از تزریق کورتون
- کبودی و خونریزی بعد از جراحی
- بدشکلی پلک در موارد نادر یا درمان نادرست
هزینه عمل شالازیون پلک بالا و پایین
هزینه درمان شالازیون به چند عامل بستگی دارد:
- نوع جراحی: جراحی از سمت داخل یا پوست پلک، و شالازیون های متعدد یا بزرگ
- نوع بی حسی: بی حسی موضعی هزینه کمتری از بیهوشی عمومی دارد. در کودکان بیهوشی عمومی لازم است.
- پوشش بیمه: بسته به نوع بیمه و مرکز درمانی، بخشی از هزینه می تواند تحت پوشش قرار گیرد.
- هزینه های جانبی: ویزیت، داروهای بعد از عمل و جلسه کنترل
به طور کلی هزینه عمل شالازیون در بیمارستان حدود از 6 میلیون تومان است.
سوالات متداول
شالازیون با گل مژه چه تفاوتی دارد؟
شالازیون التهاب مزمن و بی درد غده میبومین در عمق پلک است. گل مژه عفونت حاد باکتریایی و دردناک در لبه پلک و کنار ریشه مژه است.
آیا شالازیون عفونی و مسری است؟
خیر. شالازیون عفونت نیست و از فردی به فرد دیگر منتقل نمی شود.
آیا می توان شالازیون را خودم بترکانم یا فشار دهم؟
خیر. شالازیون داخل پلک است و جدار ضخیم دارد، پس با فشار نمی ترکد. فشار دادن باعث التهاب بیشتر، عفونت و جای زخم می شود.
آیا شالازیون خطرناک است؟ خطرات عدم درمان؟
شالازیون خطر جدی ندارد و در برخی موارد خودبه خود برطرف می شود. اما اگر درمان نشود می تواند بزرگ شود، دید را مختل کند، عفونی شود یا ظاهر پلک را تغییر دهد.
آیا شالازیون در کودکان خطرناک است؟
خطر جدی ندارد، اما در کودکان خردسال توده بزرگ می تواند روی دید و رشد بینایی اثر بگذارد. پس باید درمان را در عرض چند هفته پیگیری کرد.
شالازیون در بارداری و درمان آن؟
تغییرات هورمونی در بارداری خطر شالازیون را بالا می برد. کمپرس گرم و بهداشت پلک بی خطر است. استفاده از دارو یا تزریق باید با نظر چشم پزشک و متخصص زنان انجام شود.
اشتباهات رایج در درمان شالازیون؟
- فشار دادن یا ترکاندن توده
- استفاده از کمپرس خیلی داغ
- مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک
- استفاده از درمان های سنتی بدون اثبات
- ادامه آرایش و لنز در زمان درمان
- رها کردن توده بدون پیگیری
آیا مصرف آنتی بیوتیک برای شالازیون لازم است؟
خیر. شالازیون عفونت نیست و آنتی بیوتیک روی آن اثری ندارد. فقط در صورت وجود عفونت همزمان یا بلفاریت شدید تجویز می شود.
آیا دیابت خطر شالازیون را بالا می برد؟
بله. دیابت و چربی خون بالا خطر شالازیون و عود آن را افزایش می دهند. کنترل قند و چربی خون به پیشگیری کمک می کند.
آیا استرس باعث شالازیون می شود؟
استرس به طور مستقیم باعث شالازیون نمی شود، اما با تغییر در هورمون ها و تضعیف سیستم ایمنی می تواند در بروز آن نقش داشته باشد.
آیا می توان شالازیون را با درمان های گیاهی درمان کرد؟
اثبات علمی محکمی برای درمان گیاهی وجود ندارد. استفاده از کیسه چای، بابونه و مواد مشابه روی چشم می تواند باعث حساسیت و عفونت شود. کمپرس گرم ساده بهترین انتخاب است.
آیا تزریق کورتون برای شالازیون مؤثر است؟
بله. تزریق کورتون در بسیاری از موارد توده را کوچک می کند و جایگزین مناسبی برای جراحی است. در برخی افراد تزریق دوم لازم می شود و عوارضی مثل تغییر رنگ پوست گزارش شده است.
شالازیون و بلفاریت چه فرقی دارند؟
بلفاریت التهاب مزمن کل لبه پلک است و با قرمزی، پوسته ریزی و سوزش همراه است. شالازیون یک توده موضعی داخل پلک است. بلفاریت یکی از دلایل اصلی شالازیون و عود آن است.
